Moet een partner die schulden maakt door gokken deze schuld zelf dragen?

In Nederland gokken jaarlijks miljoenen mensen. In sommige gevallen leidt problematisch gokken tot grote schulden en soms zelfs tot relatiebeëindiging. Moet diegene die aan het gokken is de schulden bij een scheiding ook zelf betalen? Rechtbank Rotterdam geeft wat handvatten voor de praktijk.

Inleiding - Theoretisch kader
Achmed en Fatima trouwen na 1 januari 2018 zonder het opstellen van huwelijkse voorwaarden. Achmed heeft de supermarkt overgenomen van de ouders van Fatima. Tijdens het huwelijk zijn diverse zakelijke schulden ontstaan bij:

• Anur Halalfood
• Belastingdienst
• Gemeentelijke belastingen
• Vattenfal
• Et cetera

Op grond van artikel 1:94 lid 7 BW behoren de schulden, omdat zij zijn ontstaan tijdens het bestaan van de huwelijksgemeenschap, tot de huwelijksgemeenschap. Uit artikel 1:100 lid 1 BW volgt dat Achmed en Fatima ieder voor de helft van de gemeenschapsschulden draagplichtig zijn.

Fatima doet een beroep op de uitzonderingsregel van artikel 1:100 lid 2 BW die geldt voor zowel “oude” als “nieuwe” huwelijksgemeenschappen mits deze na 01-01-2018 worden ontbonden. Fatima voert aan dat de schulden niet zijn betaald omdat Achmed geld heeft vergokt. Om die reden moet Achmed volledig draagplichtig zijn voor de schulden, aldus Fatima. Volgens Achmed gokte Fatima ook en is daarnaast artikel 1:100 lid 2 BW niet van toepassing omdat de waarde van de goederen van de gemeenschap voldoende zijn om de schulden van de gemeenschap te voldoen.

Artikel 1:100 lid 2 BW luidt: “Voor zover bij de ontbinding van de gemeenschap de goederen van de gemeenschap niet toereikend zijn om de schulden van de gemeenschap te voldoen, worden deze gedragen door beide echtgenoten ieder voor een gelijk deel, tenzij uit de eisen van redelijkheid en billijkheid, mede in verband met de aard van de schulden, een andere draagplicht voortvloeit.”

Volgens dit wetsartikel is een aanpassing van de draagplicht dus alleen mogelijk als de goederen van de gemeenschap niet toereikend zijn om de schulden van de gemeenschap te voldoen. Daar is geen sprake van. Dat betekent dat het beroep van Fatima op deze uitzonderingsbepaling faalt.

Naast de uitzonderingsregel van art. 1:100 lid 2 BW kan ook in zeer uitzonderlijke omstandigheden waarbij een gelijke draagplicht naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn, worden afgeweken van de hoofdregel van artikel 1:100 lid 1 BW (verdeling draagplicht bij helfte).

Hierbij kan gedacht worden aan het arrest van de Hoge Raad van 7 december 1990 (De vermoorde bruid). In die extreme situatie vermoorde de man zijn veel oudere echtgenoot waarmee hij in gemeenschap van goederen was gehuwd. Deze man was weliswaar onwaardig om te erven van zijn echtgenoot maar had op grond van art. 1:100 lid 1 BW wel recht op de helft van de gemeenschap van goederen. Daar stak de Hoge Raad echter en stokje voor.

De lat om op basis van redelijkheid en billijkheid af te wijken van de hoofdregel ligt enorm hoog. In situaties die lijken op deze casus zal deze hoge lat niet gehaald worden.

De vrouw probeert ook nog een schadevergoeding van de man te eisen omdat de man gelden van de gemeenschap heeft vergokt. De man voert aan dat de vrouw wist van zijn gokactiviteiten, dat zij eraan meedeed en ermee instemde.

De rechtbank:

• Voor zover de vrouw haar vordering baseert op artikel 6:162 BW (onrechtmatige daad), geldt het volgende. Echtgenoten zijn volgens de wet (artikel 1:90 BW) ieder bevoegd te beschikken over de goederen van de gemeenschap. Zij hebben daar geen toestemming van de andere echtgenoot voor nodig. Voor bepaalde handelingen, zoals het verkopen van de echtelijke woning, geldt een uitzondering (artikel 1:88 BW), maar het meedoen aan kansspelen valt daar niet onder. Door mee te doen aan kansspelen, en de vrouw hiervan niet op de hoogte te brengen, heeft de man dus geen inbreuk op een recht van de vrouw gemaakt en niet gehandeld in strijd met een wettelijke plicht. Het enkele meedoen aan kansspelen door een echtgenoot zonder de andere echtgenoot te informeren is naar het oordeel van de rechtbank ook niet zonder meer in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt. Onder omstandigheden kan dit het geval zijn, maar dergelijke omstandigheden zijn door de vrouw niet gesteld. Niet is dus komen vast te staan dat de man onrechtmatig jegens de vrouw heeft gehandeld.
• Voor zover de vrouw haar vordering baseert op artikel 1:164 BW, is deze evenmin voor toewijzing vatbaar. Ingevolge dit artikel moet een echtgenoot die na het begin van de echtscheidingsprocedure binnen zes maanden daarvóór goederen van de gemeenschap heeft verspild de aangerichte schade aan de gemeenschap vergoeden. De vrouw heeft echter niet gesteld dat de man in die bewuste periode heeft meegedaan aan kansspelen en, zo dat het geval is, welk bedrag daarmee gemoeid is. Gelet op het voorgaande, wijst de rechtbank de vordering van de vrouw tot schadevergoeding af.

Conclusie: de man en de vrouw zijn voor de helft draagplichtig voor de schulden.

Belang voor de praktijk
De afwikkeling van schulden bij een scheidingen is complex. Als professional dien je ten aanzien van schulden onderscheid te maken tussen aansprakelijkheid, draagplicht en verhaalsaansprakelijkheid.

• Aansprakelijkheid; Aansprakelijkheid gaat over de vraag wie voor terugbetaling van de schuld door de crediteur kan worden aangesproken.
• Draagplicht; Bij draagplicht gaat het om de vraag uit wiens vermogen de schuld uiteindelijk terugbetaald dient te worden.
• Verhaalsaansprakelijkheid; Verhaalsaansprakelijkheid gaat over de vraag op welk vermogen de schuldeiser zijn vordering kan verhalen.

Hierdoor kun je de juridische positie van cliënten ten aanzien van de schuld vaststellen. Naast de hoofdregel dat gemeenschapsschulden bij helfte gedragen dienen te worden zijn er ook uitzonderingssituaties. Het is goed om daar alert op te zijn. In dat geval kun je verder onderzoek doen. Op basis van die conclusies kan worden vastgesteld uit wiens vermogen de schuld terugbetaald dient te worden en of iemand ontslagen dient te worden uit hoofdelijke aansprakelijkheid.

Als professional dien je de kernbegrippen aansprakelijkheid, draagplicht en verhaalsaansprakelijkheid te begrijpen en te kunnen onderscheiden. Dit blijft complexe materie. Meer informatie kun je vinden in onze syllabus Register Erkend Scheidingsadviseur. In de kennisbibliotheek vind je bovendien twee praktische schema's over (verhaals)aansprakelijkheid en draagplicht. Er is een schema voor gehuwden in gemeenschap voor 2018 en er is een schema voor gehuwden in gemeenschap op of na 1 januari 2018.   

Meer verdieping vind je ook in diverse aan dit onderwerp gerelateerde opleidingen: