15 juli 2025
Uit recent onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten blijkt dat het scheidingsrisico bij financieel advies sterk onderbelicht is, met alle gevolgen van dien! Dat kan en moet anders!
Uit recent onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten blijkt dat het scheidingsrisico bij financieel advies sterk onderbelicht is met alle gevolgen van dien! Dat kan en moet anders!
Rapport kwaliteit hypotheekadvies 2024
De AFM constateert in haar rapport het volgende:
“In de euforie van het kopen van een huis denken partners liever niet aan echtscheiding. Maar relatiebeëindiging kan leiden tot onverwachte en verstrekkende financiële problemen voor klanten, vooral voor de minstverdienende partner.
Uit het dossieronderzoek blijkt dat adviseurs het onderwerp relatiebeëindiging niet altijd bespreken met hun klanten. Wanneer het wel aan bod komt, blijft dit vaak beperkt tot het bieden van algemene inzichten, zonder in te gaan op de specifieke klantsituatie.
Een adviseur moet ervoor zorgen dat beide partners begrijpen welke financiële verplichtingen en risico’s zij aangaan. Adviseurs kunnen een belangrijke rol spelen door deze gevolgen expliciet te bespreken. Het is cruciaal dat adviseurs voldoende aandacht besteden aan het fiscale verleden van de klant en hem hierover juist informeren. De gevolgen van relatiebeëindiging dienen altijd expliciet en klantspecifiek onderdeel van het adviesgesprek te zijn.”
Als zaken tijdens de relatie niet goed geregeld zijn kunnen er grote problemen ontstaan. Professioneel advies en begeleiding tijdens de relatie is daarom essentieel. Hier liggen kansen om jouw dienstverlening uit te breiden of verder te verdiepen. Door aandacht te geven aan dit belangrijke onderwerp, lever je een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van problemen die ontstaan door relatiebeëindiging.
In dit artikel zetten we globaal uiteen waarom het risico op relatiebeëindiging een bijzonder en uitdagend risico is ten opzichte van de andere zogenaamde life events zoals overlijden, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid, et cetera. Vervolgens wordt uiteengezet wat het scheidingsrisico precies inhoudt. Hierdoor krijg je een beter beeld van de problematiek en in het verlengde daarvan wat jij als professional kun betekenen om deze problematiek kleiner te maken.
Waarom is het risico op relatiebeëindiging onderbelicht bij financieel advies?
De behoefte aan financieel advies bestaat vaak bij het aankopen van een woning en het afsluiten van een hypotheek. Dit dient doorgaans een plezierige aangelegenheid te zijn. Waarom zou een financieel adviseur die cliënten begeleidt bij de hypotheek het risico nemen om de goede sfeer in het (commerciële) gesprek op het spel te zetten door aandacht te vragen voor het risico op relatiebeëindiging?
Het risico op relatiebeëindiging is een bijzonder risico in het rijtje van de gebruikelijke risico’s zoals de AFM deze beschrijft. Laten we bijvoorbeeld eens kijken naar het overlijdensrisico. Iemand kan komen te overlijden door ziekte of door een ongeluk. Het overlijdensrisico ligt daarmee evident buiten de invloedsfeer van de partners. Daarnaast hebben zij bij overlijden hetzelfde belang. Ze willen elkaar goed verzorgd achterlaten. De bereidheid van cliënten om over het overlijdensrisico te praten zal in de praktijk daarom zeer groot zijn. Het zal zelfs goed voelen voor cliënten om via dit onderwerp hun liefde te laten blijken door uit te spreken dat ze de ander goed verzorgd achter willen laten. Daarbij is het financiële risico dat met het overlijden samenhangt in veel gevallen makkelijk op te lossen door het afsluiten van een overlijdensrisicoverzekering. Deze verzekeringsvorm is ook eenvoudig. Dood binnen een bepaalde periode? à Geld. Gezien deze context zal het niet veel vragen van de kennis en vaardigheden van een adviseur om dit risico met cliënten te bespreken.
Het scheidingsrisico is echter van een andere orde. Een relatie gaat over vertrouwen en commitment en ligt daarmee wel in de invloedsfeer van de betrokken partners. Daarbij zijn de belangen van partners bij een eventuele relatiebeëindiging meestal tegenstrijdig. Het bespreken van het scheidingsrisico kan de echtelijke vrede hierdoor tijdens de relatie al onder druk zetten. Daarnaast is het scheidingsrisico een stuk abstracter en is niet door middel van een financieel product op te lossen. Een adviseur dient van goede huize te komen om dit risico in al zijn facetten te begrijpen en hierover in gesprek te gaan met cliënten.
Het risico op relatiebeëindiging bestaat uit de volgende onderdelen:
1. Woningbehoud na scheiding
Als financieel adviseurs al aandacht besteden aan het risico op relatiebeëindiging spitst dat zich meestal toe op woningbehoud na een scheiding. In veel situaties gaan stellen gezamenlijk een hypothecaire geldlening aan. Beide inkomens zijn meestal nodig om de hypotheek rond te krijgen. Bij het verbreken van de relatie is het de vraag of één van beide partners in de woning kan blijven wonen. Dit is afhankelijk van een aantal onzekere factoren:
Een financieel adviseur dient cliënten te wijzen op dit risico. Tegelijkertijd kunnen cliënten er niet veel mee. De praktijk leert dat dit risico niet van invloed is voor cliënten om de hypotheek wel of niet aan te gaan. Dat neemt echter niet weg dat cliënten op deze manier goed geïnformeerd tot keuzes kunnen komen. Een adviseur doet er goed aan om dit basisrisico dat bij ieder financieel advies speelt standaard op te nemen in zijn adviesrapport.
2. Financiële afhankelijkheid
Tijdens relaties ontstaat financiële afhankelijkheid. Deze afhankelijkheid hangt samen met de rolverdeling binnen het gezin. Financiële afhankelijkheid kan bij een relatiebreuk tot grote en langdurige problemen leiden. Gehuwden en geregistreerde partners[1] zijn door wettelijke kaders in zekere zin “beschermd” tegen dit risico. Zo bestaat er tussen hen in principe een gemeenschap van goederen[2], dienen pensioenen te worden verevend[3] en geldt er een wettelijke alimentatieregeling[4] voor ex-echtgenoten.
Doordat steeds meer stellen uitsluitend samenwonen is er een grote groep die niets heeft geregeld. Deze grote groep is zich vaak onbewust van de grote financiële risico’s die zij lopen. Met recht kan dit een maatschappelijk probleem genoemd worden.
In 1970 trouwden 123.631[5] op een inwonersaantal van bijna 13 miljoen. 50 jaar later is dat nog slechts 75.000[6] op een inwonersaantal van bijna 18 miljoen. Formeel of informeel samenwonen brengt diverse risico’s met zich mee die gedurende de relatie besproken moeten worden.[7] In veel gevallen gebeurt dat niet. Ook als er wel een samenlevingscontract is opgesteld biedt deze overeenkomst in de meeste gevallen geen oplossing voor de in deze leidraad geschetste problemen. Hierdoor ontstaan bij overlijden en bij relatiebeëindiging grote (maatschappelijke) problemen. Een goed financieel adviseur zet dit thema op de agenda bij zijn klanten. Hierdoor kunnen stellen welbewuste keuzes maken waardoor problemen voorkomen kunnen worden.
Financiële afhankelijkheid gaat over:
Financieel risico
Het aankopen van een woning en geldlening brengt risico’s met zich mee. Voor het berekenen van een maximale hypotheek hanteren geldverstrekkers toetscriteria. Deze zijn vastgelegd in de Gedragscode Hypothecaire Financieringen (GHF). Tijdens relaties wordt daarbij meestal gerekend met beide inkomens. Als vuistregel geldt de regeling dat iemand met een gemiddeld inkomen ongeveer 4 tot 4,5 keer zijn of haar bruto jaarinkomen kan lenen.
Voorbeeld Maarten en Vera
Maarten en Vera zijn samenwoners. Maarten heeft een bruto jaarinkomen van € 100.000 per jaar. Vera draagt de zorg voor de kinderen en werkt daarnaast parttime en verdient € 10.000 per jaar. Samen kopen zij een woning in de gebruikelijke verhouding van 50/50. De koopsom van de woning bedraagt € 500.000. Hun maximale hypotheek bedraagt € 515.606.[8] Zonder problemen kunnen zij een geldlening krijgen van € 500.000.
Omdat Maarten en Vera samenwoners zijn is er een strikte juridische scheiding tussen hun inkomen en vermogen. Vera heeft in deze situatie een woning gekocht van € 250.000 (50% van € 500.000). Zij is in principe draagplichtig voor € 250.000 euro ten aanzien van de gezamenlijke geldlening.[9] Hierdoor is de bijzondere situatie ontstaan dat Vera met een inkomen van € 10.000 bruto per jaar draagplichtig is voor een geldschuld van € 250.000. Dat betekent dat zij 25x haar bruto jaarinkomen heeft geleend. Haar maximale hypotheek zou gezien haar geringe inkomen slechts circa € 30.255 bedragen.
Als Vera zich als individu bij een financieel adviseur had gemeld met de vraag of zij een hypotheek zou kunnen krijgen van € 250.000 op een inkomen van € 10.000 bruto zou een adviseur dit direct afwijzen. Het verstrekken van een dergelijke lening zou een forse overcreditering zijn. Vastgesteld kan worden is dat deze financiële keuze niet passend is voor Vera. Daarnaast wordt deze financiële keuze ook niet ondersteund door de relatievorm.
Dit soort situaties zijn echter aan de orde van de dag. Bij financieel advies wordt in veel gevallen bewust of onbewust aan dit knelpunt voorbij gegaan. Alsof het risico niet bestaat.
Vermogensopbouw
Maarten en Vera hebben zoals gezegd juridisch gescheiden vermogens. Alles wat Maarten en Vera verdienen behoort in beginsel tot hun eigen privévermogen. Dat betekent dat Maarten tijdens de relatie op basis van zijn hoge inkomen in staat zal zijn vermogen op te bouwen. Vera verricht vooral onbetaald werk door het dragen van de zorg voor haar kinderen en zal in veel mindere mate in staat zijn vermogen op te bouwen. Door afspraken te maken in het samenlevingscontract over het delen van inkomen kan dit probleem worden opgelost.
Pensioen
Bij samenwoners bouwt iedere partner zijn eigen pensioen op. Bij samenwoners geldt geen wettelijke regeling waarbij pensioenen moeten worden verdeeld. Bij een eventuele relatiebreuk kan een van beide partners met een (groot) pensioentekort worden geconfronteerd. Samenwoners doen er goed aan om te onderzoeken of het gezien de rolverdeling passend is pensioenverdeling bij een relatiebeëindiging overeen te komen.
Inkomen na ontbinding van relatie - levensonderhoud
Doordat één van de partners mogelijk minder is gaan werken heeft die partner minder kunnen investeren in zijn loopbaan. Mogelijk is er zelfs een afstand tot de arbeidsmarkt ontstaan. Na het verbreken van een relatie kan het reëel zijn dat de andere partner nog een bepaalde periode bijdraagt in het levensonderhoud van de ander. Die financieel afhankelijke partner heeft dan tijd om zijn of haar verdiencapaciteit weer op te bouwen.
3. Vermengen van geld – ontstaan er vergoedingsrechten?
Tijdens relaties wordt regelmatig geld vermengd. Vermengen gebeurt bijvoorbeeld in de volgende situaties:
In al deze situaties kan, ongeacht de relatievorm bij scheiding discussie ontstaan over de wederzijdse verwachtingen.[10]
Partners doen er hierom goed aan om van geval tot geval hun verwachtingen ten aanzien van het wel of niet bestaan van een vergoedingsrecht en of de wijze waarop de beleggingsleer wordt toegepast, vast te leggen in een overeenkomst. Een overeenkomst prevaleert bij gehuwden boven de wettelijke regeling van vergoedingsrechten.[11] Voor deze overeenkomst geldt het vereiste van een notariële akte zoals beschreven in artikel 1:115 BW uitdrukkelijk niet.[12] Dat maakt de weg vrij voor professionals om hierover te adviseren en begeleiding te bieden bij de vastlegging van de afspraken in een overeenkomst.
Voor samenwoners gelden geen wettelijke bepalingen inzake vergoedingsrechten. Samenwoners dienen voor het vaststellen van eventuele vorderingen terug te vallen op het algemene vermogensrecht waaronder het verbintenissenrecht.[13] Als zij geen afspraken maken bestaat er voor veel ex-partners grote onzekerheid over het wel of niet bestaan van vergoedingsrechten. Deze onzekerheid leidt niet zelden tot juridische procedures tot aan de Hoge Raad aan toe.[14] Los van de vraag of er sprake is van vergoedingsrechten speelt het leerstuk van de verjaring bij samenwoners ook een belangrijke rol. Vergoedingsrechten verjaren in principe 5 jaar nadat deze opeisbaar zijn geworden.[15] Geconcludeerd kan worden dat ook samenwoners hun verwachtingen moeten vastleggen in een overeenkomst.
4. Aangaan van schulden – wie is draagplichtig?
Tijdens relaties gaan partners veelal samen schulden aan. Bij het verbreken van de relatie[16] kan discussie ontstaan over de onderlinge verhoudingen ten aanzien van de gezamenlijk aangegane geldlening.[17] De afgelopen jaren zijn er diverse procedures gevoerd waarbij de interne draagplicht van een schuld tussen partijen in het geschil was. De uiteenlopende uitkomsten van deze uitspraken maakt het vaststellen van interne draagplicht bij scheidingen niet eenvoudiger.
De schade die voortvloeit uit het achterwege blijven van vastlegging van de keuzes die partners hebben gemaakt, had voorkomen kunnen worden als cliënten hun verwachtingen hadden vastgelegd in een overeenkomst. Geconcludeerd kan worden dat het wenselijk is dat partijen zich bewuster worden van de gevolgen van het zich hoofdelijk verbinden aan een schuld en de gevolgen hiervan bij het beëindigen van de relatie. De adviseur, die betrokken is bij de totstandkoming van de geldschuld, kan hier een belangrijke rol vervullen.
Belang voor de praktijk
Als professional kun je vanuit twee perspectieven betrokken zijn bij scheidingen. Je kunt cliënten begeleiden op het moment dat ze uit elkaar gaan. Ook kun je cliënten tijdens hun relatie begeleiding bieden door hen inzicht te geven in de verschillende risico’s die samenhangen met relatiebeëindiging. Aan de voorkant kunnen dan al zaken geregeld worden om problemen bij een scheiding te voorkomen.
Wil je meer verdieping ten aanzien van dit thema? Lees dan de Leidraad hypotheekadvisering - relatiebeëindiging die is opgesteld door de Scheidingsdeskundige.
Wil je jouw cliënten ook advies geven tijdens de relatie zodat problemen bij scheiding voorkomen kunnen worden? Neem dan in november deel aan de tweede editie van onze nieuwe leergang Financieel Relatie Adviseur.
[1] Waar in deze leidraad wordt gesproken over gehuwden wordt ook bedoeld geregistreerde partner – art. 1:80b BW
[2] Art. 1:97 BW
[3] Art. 1:155 BW
[4] Art. 1:156 BW e.v.
[5] CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/37772ned?dl=46E78
[6] CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/37772ned?dl=46E78 inclusief geregistreerde partnerschappen
[7] Ongehuwde of ongeregistreerde partners die samenwoners met of zonder samenlevingsovereenkomst
[8] Maximale hypotheek op basis van 10 jaar rentevast tegen 4,5%.
[9] Welk gedeelte van de schuld de deelgenoten in hun onderlinge verhouding aangaat in de zin van art. 6:10 lid 1 BW hangt af van wat partijen (stilzwijgend) intern met elkaar zijn overeengekomen, met inachtneming van de Haviltex-formule (HR 8 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV9539
[10] Dit risico speelt niet alleen bij relatiebeëindiging maar ook bij overlijden
[11] Art. 1:87 lid 4 jo. 1:96b BW
[12] Hoge Raad 10 juli 2015 - ECLI:NL:HR:2015:1871
[13] Hoge Raad 10 mei 2019 - ECLI:NL:HR:2019:70
[14] HR 5 april 2019 ECLI:NL:HR:2019:504, HR 10 mei 2019 - ECLI:NL:HR:2019:707, Hoge Raad 27 januari 2023 - ECLI:NL:HR:2023:96, HR 17 november 2023 - ECLI:HR:2023:1571
[15] Art. 6:38 BW jo. Art. 3:307 BW
[16] Ontbinding huwelijk, geregistreerd partnerschap of het beëindigen van een samenwoonrelatie.
[17] Deze leidraad ziet op het scheidingsrisico. Bij overlijden spelen soortgelijke knelpunten.
Ben jij als professional betrokken bij scheidingen? Wil je jouw kennis op een efficiënte manier actueel houden en verder blijven ontwikkelen? Meld je dan aan voor Permanent Actueel van De Scheidingsdeskundige.
