De olifant in de kamer: het scheidingsrisico als onderdeel van financieel advies

Financieel relatieadvies staat momenteel volop in de belangstelling: financieel adviseurs wordt aangeraden het financiële risico van relatiebeëindiging te bespreken met hun cliënten. Tot dusver was er echter weinig zicht op de praktijkervaringen van adviseurs met betrekking tot dit onderwerp. Een onderzoek van WOMEN Inc. en De Scheidingsdeskundige brengt hier verandering in. Het rapport bevat veel waardevolle inzichten voor de praktijk.

Financieel relatieadvies staat momenteel volop in de belangstelling: financieel adviseurs wordt aangeraden het financiële risico van relatiebeëindiging te bespreken met hun cliënten. Tot dusver was er echter weinig zicht op de praktijkervaringen van adviseurs met betrekking tot dit onderwerp. Een onderzoek van WOMEN Inc. en De Scheidingsdeskundige brengt hier verandering in. Het rapport bevat veel waardevolle inzichten voor de praktijk.

Het belang van financieel relatieadvies
Het rapport Het complete plaatje - Relatiebeëindiging als vast onderdeel van financieel advies laat zien dat goede financiële afspraken onmisbaar zijn om problemen te voorkomen bij relatiebeëindiging. Doordat steeds minder stellen trouwen neemt het aantal samenwoners toe. Samenwoners genieten minder wettelijke bescherming dan gehuwden/geregistreerde partners bij een relatiebreuk. Vooral vrouwen bevinden zich in een kwetsbare positie: zij zijn vaak de minstverdienende partij en financieel afhankelijk van hun partner. Onderzoek laat zien dat vrouwen 5 jaar na de scheiding gemiddeld 25% minder koopkracht hebben dan mannen.[1]

Financiële professionals kunnen een belangrijke rol spelen bij het verkleinen van de risico’s van een relatiebreuk. Niet alleen door op sleutelmomenten, denk aan de aankoop van een woning, het onderwerp bespreekbaar te maken, maar ook door cliënten te begeleiden bij het vastleggen van duidelijke afspraken vóór en tijdens de relatie.

Ervaringen van adviseurs
In het kader van het onderzoek hebben 325 adviseurs een enquête ingevuld en is met een aantal van hen een diepte-interview gehouden. De ondervraagde adviseurs zijn werkzaam als financieel planner, hypotheekadviseur en financieel adviseur.

De adviseurs zijn zich zeer bewust van het belang van financieel relatieadvies: een ruime meerderheid van 77% geeft aan dat dit onderwerp niet mag ontbreken in een zorgvuldig adviesproces. Toch laat de praktijk een ander beeld zien: slechts 30% van de ondervraagden bespreekt relatiebeëindiging structureel in adviesgesprekken. Er zit dus een discrepantie tussen overtuiging en gedrag.

Wat maakt het voor adviseurs lastig om dit onderwerp te bespreken? Allereerst benoemen ze dat het thema niet aansluit bij de belevingswereld van klanten. Klanten komen bijvoorbeeld voor de aankoop van een woning en hebben op dat moment geen behoefte om stil te staan bij een mogelijke toekomstige relatiebreuk. In het verlengde daarvan vindt de adviseur het zelf ook vaak ongemakkelijk om dit thema ter sprake te brengen en daarmee als een soort spelbederver het vreugdevolle moment te verstoren. Verder noemen adviseurs praktische belemmeringen zoals gebrek aan tijd, kennis en geschikte tooling. Anders dan bij arbeidsongeschiktheid of bij overlijden ontbreekt een concreet financieel product, zoals een verzekeringspolis, dat je kunt aanbieden om het risico van scheiding af te dekken. Ook is het aansprakelijkheidsrisico iets wat sommige adviseurs tegenhoudt.

In de praktijk signaleren adviseurs vooral risico’s bij stellen zonder samenlevingscontract, die helemaal geen afspraken hebben vastgelegd. Tegelijkertijd bieden ook samenlevingscontracten geen garantie, omdat deze regelmatig niet aansluiten bij de feitelijke situatie, onvolledig zijn of leemtes bevatten. Het ontbreken van duidelijke afspraken raakt met name de minstverdienende partner die na een scheiding geconfronteerd wordt met inkomensverlies en problemen op de woningmarkt. Dit is vaak de vrouw omdat zij tijdens de relatie minder is gaan werken en de (onbetaalde) zorgtaken binnen het huishouden op zich heeft genomen.

Aanbevelingen van financieel adviseurs
De ondervraagde adviseurs doen verschillende aanbevelingen om het scheidingsrisico beter bespreekbaar te maken met cliënten:

Neem relatiebeëindiging standaard op in het adviesproces
Relatiebeëindiging moet een vaste plek krijgen binnen het adviesproces en in de gesprekken met klanten. Dit kan bijvoorbeeld door in adviesrapporten een apart hoofdstuk op te nemen waarin aandacht wordt besteed aan de gevolgen van relatiebeëindiging, inclusief een vragenlijst over onder meer vergoedingsrechten en aflossingen.

Breid adviessoftware uit
Er is behoefte aan betere ondersteuning vanuit adviessoftware. Door scenario’s rondom relatiebeëindiging met hulp van software door te rekenen, krijgen klanten meer zicht op de mogelijke gevolgen en ontstaat er een aanleiding voor een gesprek.

Investeer in kennis
Het thema relatiebeëindiging moet een vast onderdeel worden van opleidingen, trainingen en vakinhoudelijke publicaties voor financieel adviseurs.

Normaliseer en visualiseer
Wanneer adviseurs relatiebeëindiging benaderen als een vanzelfsprekend onderdeel van financieel advies en dit helder en concreet uitleggen, blijkt dat cliënten hier wel degelijk voor openstaan. Visualisaties en praktijkvoorbeelden kunnen hierbij ondersteunen.

Zoek samenwerking binnen de financiële dienstverlening
Het is voor adviseurs waardevol om samen te werken met bijvoorbeeld notarissen en scheidingsdeskundigen. Dit draagt bij aan kennisdeling en het in een vroeg stadium bespreken van relatiebeëindiging met klanten. Adviseurs die een klant begeleiden bij het aankopen van een woning kunnen zo bijvoorbeeld verwijzen naar een notaris voor het opstellen van een samenlevingscontract of huwelijkse voorwaarden.

Stel richtlijnen en regelgeving op
Indien relatiebeëindiging opgenomen wordt in officiële richtlijnen, bijvoorbeeld vanuit toezichthouders, krijgt het onderwerp een structurele plek binnen het adviesproces. Dit draagt eraan bij dat het niet langer vrijblijvend wordt besproken en dat cliënten daadwerkelijk stilstaan bij de mogelijke gevolgen van een relatiebreuk. De eerste stap is hiertoe onlangs gezet: relatiebeëindiging is opgenomen in de leidraad hypotheekadvisering van de AFM. Daarnaast is het wenselijk dat de informatievoorziening voor stellen die gaan samenwonen of trouwen wordt verbeterd, zodat zij zich tijdig bewust zijn van de financiële en juridische consequenties.

Belang voor de praktijk
Als scheidingsprofessional herken je vast het gevoel dat je er soms te laat bij bent. Het ontbreken van duidelijke, vooraf gemaakte afspraken leidt bij cliënten tot onzekerheid, onvrede en meer conflicten tijdens een scheiding. Wanneer niets is vastgelegd, blijken partners vaak totaal verschillende verwachtingen te hebben over rechten en plichten. Die mismatch manifesteert zich vervolgens bij een scheiding. Dat maakt het scheidingsproces complexer en emotioneler, soms zelfs zodanig dat mediation niet meer mogelijk is en een gang naar de rechter noodzakelijk wordt. Dat gaat gepaard met een langdurige en onzekere periode waarbij hoge (advocaat)kosten moeten worden gemaakt en kinderen mogelijk in de knel komen. Dit is uiterst ongewenst.

Als afspraken wel tijdig en goed uitgewerkt op papier staan, neemt de kans op discussie bij een eventuele scheiding aanzienlijk af. Dit geeft rust, duidelijkheid en voorkomt dat ex-partners tegenover elkaar komen te staan. Ook verminder je de financiële kwetsbaarheid van de minstverdienende partner. Voor jou als scheidingsprofessional ligt hier dan ook een belangrijke rol.

Financieel relatieadvies biedt niet alleen maatschappelijke waarde, maar ook een commerciële kans. Je vergroot je relevantie door jouw expertise al in een eerder stadium dan bij de scheiding in te zetten. Je helpt cliënten om inzicht te krijgen, bewuste keuzes te maken en financiële risico’s te verkleinen. Zo zijn cliënten bij een eventuele scheiding financieel beter geïnformeerd en hopelijk daardoor ook beter beschermd.

[1] CBS. (2024). Emancipatiemonitor