Cryptovaluta als aandachtspunt bij scheiding

Volgens Bitcoin Magazine telt Nederland zo’n 2 miljoen cryptobezitters. De kans is dus groot dat je als scheidingsprofessional hiermee te maken krijgt. Digitale bezittingen maken de financiële afwikkeling van een scheiding complexer. Hoe herken je crypto, hoe bepaal je de waarde en waar moet je als scheidingsprofessional concreet op letten?

Cryptovaluta: de definitie
Een cryptomunt is geen tastbaar geld, maar een digitaal vermogensrecht dat uitsluitend bestaat uit gegevens in een zogenoemde wallet, een soort digitale portemonnee. Zo’n wallet kan verschillende vormen hebben. Denk aan een app, een online account bij een cryptobeurs (zoals Bitvavo of Binance) of zelfs een fysieke drager, zoals een USB-stick. Alleen degene die het geheime wachtwoord (de private key) heeft, kan erbij. De wallet “kent” alleen dat wachtwoord, niet wie de eigenaar is. Alleen wie beschikt over de private key kan de crypto currency beheren of overdragen.

De juridische duiding van cryptovaluta
In tegenstelling tot bijvoorbeeld een bankrekening of belegging staan cryptovaluta, zoals hiervoor toegelicht, niet op naam, maar zijn ze gekoppeld aan wallets en accounts. Juist daardoor zijn ze in de praktijk niet altijd direct zichtbaar.

Hoewel cryptovaluta juridisch niet dezelfde status hebben als geld, maakt dat civielrechtelijk geen verschil. Ze worden aangemerkt als reguliere vermogensbestanddelen en kunnen daarmee onderdeel zijn van een huwelijksgemeenschap of van het te verrekenen vermogen.

Recente rechtspraak bevestigt die lijn: rechters behandelen cryptovaluta in de basis niet anders dan spaargeld of beleggingen.[1]

De uitdaging in de financiële afwikkeling zit in drie hoofdthema’s, die we hieronder afzonderlijk bespreken:

• Transparantie, opsporing en het risico op verzwijging: hoe krijg je de crypto in beeld?
• Waardering en peildatum: wanneer en hoe bepaal je de waarde?
• Verdeling in de praktijk

Transparantie, opsporing en het risico op verzwijging
In de praktijk komt het regelmatig voor dat één van beide partners zich bezighoudt met cryptovaluta, terwijl de ander daar geen weet van heeft. Anders dan bij een bankrekening is er geen centrale registratie van crypto. Als cryptovaluta bovendien niet zijn opgenomen in de belastingaangifte[2], kunnen ze relatief eenvoudig buiten beeld blijven en daarmee, al dan niet bewust, buiten de financiële afwikkeling van de scheiding worden gehouden.

Voor jou als scheidingsprofessional betekent dit dat alertheid essentieel is. Signalen die kunnen wijzen op het bezit van cryptovaluta zijn bijvoorbeeld stortingen naar cryptoplatformen, onbekende transacties op bankafschriften of de aanwezigheid van specifieke apps op de telefoon van één van de partners. Deze signalen kunnen aanleiding zijn om verder door te vragen.

Het is belangrijk om expliciet en gestructureerd uit te vragen of er sprake is van cryptovaluta en om door te vragen op de wijze waarop deze worden aangehouden.

Daarnaast is het essentieel om cliënten te wijzen op de gevolgen van het achterhouden van informatie. Het bewust verzwijgen van vermogen kan ertoe leiden dat het recht daarop wordt verspeeld aan de andere partner.[3]

In (uiterste) situaties waarin twijfel bestaat over de volledigheid van de informatie over crypto, kan een specialist worden ingeschakeld. Denk hierbij aan forensisch financieel onderzoekers of specialisten op het gebied van blockchain-analyse. Zij kunnen, aan de hand van transacties en digitale sporen, cryptovaluta (gedeeltelijk) in beeld brengen. Tegelijkertijd geldt dat deze onderzoeken niet in alle gevallen uitsluitsel geven en dat de inzet daarvan gepaard kan gaan met aanzienlijke kosten.

Tot welk vermogen behoort de crypto? 
Zodra de cryptovaluta in beeld zijn, komt de volgende vraag aan de orde: tot welk vermogen behoren deze? Gaat het om privévermogen van één van de echtgenoten of om vermogen dat moet worden verdeeld of verrekend?

Om die vraag te kunnen beantwoorden, is het allereerst van belang om vast te stellen welk huwelijksgoederenregime tussen partijen geldt.

• Geldt tussen partijen een wettelijke gemeenschap van goederen van vóór 1 januari 2018, dan behoren de cryptovaluta in beginsel tot het te verdelen vermogen. Dit is slechts anders indien de cryptovaluta zijn verkregen met gelden afkomstig uit een schenking of erfenis onder uitsluitingsclausule.
• Is sprake van de wettelijke gemeenschap van goederen van ná 1 januari 2018, dan kan het aanzienlijk lastiger zijn om te bepalen tot welk vermogen de crypto behoren. Zijn de cryptovaluta vóór het huwelijk verkregen en hebben nadien geen transacties plaatsgevonden, dan blijven deze privévermogen. Zijn zij volledig tijdens het huwelijk aangeschaft, dan behoren zij tot het te verdelen vermogen. De complexiteit ontstaat met name wanneer cryptovaluta vóór het huwelijk zijn verkregen en tijdens het huwelijk transacties hebben plaatsgevonden. In dat geval speelt het leerstuk van zaaksvervanging[4] een belangrijke rol. Het is dan mogelijk dat een deel van de crypto tot het privévermogen behoort en een deel tot het te verdelen vermogen. Dit vereist vaak een gedetailleerde analyse van transacties, hetgeen in de praktijk op bezwaren kan stuiten. Binnen een overlegscheiding staat het partijen uiteraard vrij om hierover een praktische regeling te treffen.

Bij huwelijkse voorwaarden is het sterk afhankelijk van de inhoud daarvan of de waarde van de cryptovaluta moet worden verdeeld dan wel verrekend.

• In geval van een finaal verrekenbeding waarbij wordt afgerekend alsof sprake is van een wettelijke gemeenschap van goederen, sluit men in de praktijk aan bij de systematiek van vóór of ná 1 januari 2018. Daarbij dient de belangrijke nuance te worden gemaakt dat de verrekening altijd in geld plaatsvindt. De ex-partner heeft dus geen recht op de cryptovaluta zelf, maar wel op een deel van de waarde daarvan.
• Is sprake van een periodiek verrekenbeding, dan moet eerst worden beoordeeld of dit beding tijdens het huwelijk is uitgevoerd. Is dit niet het geval dan kunnen de crypto op grond van het niet-uitgevoerde verrekenbeding bij scheiding in de verrekening worden betrokken mits het inkomensbegrip in de huwelijkse voorwaarden inkomen uit vermogen omvat.
• In theorie kunnen de crypto ook nog tot een beperkte gemeenschap behoren die is overeengekomen in de huwelijkse voorwaarden al zal dat niet vaak voorkomen. In die situatie zullen de crypto tot het te verdelen vermogen behoren.

Peildatum en waardering
Is eenmaal duidelijk tot welk vermogen de cryptovaluta behoren, dan komt de volgende vraag in beeld: hoe worden deze gewaardeerd?

 Schematisch weergegeven zijn de wettelijke peildata als volgt:

Voor het bepalen van de omvang van de te verdelen of te verrekenen cryptovaluta is het aantal bepalend. Voor de waardering van dat aantal geldt in beginsel de datum van de echtscheidingsbeschikking, als het om de afwikkeling van een huwelijksgemeenschap gaat. In een overlegscheiding wordt echter regelmatig van deze peildatum afgeweken en maken partijen hierover onderling afspraken.

De waardering van cryptovaluta brengt daarbij een specifieke uitdaging met zich mee. De waarde is immers zeer volatiel en kan op ieder moment van de dag fluctueren. Dat maakt het des te belangrijker om duidelijke afspraken te maken over het exacte moment van waarderen, met name wanneer de cryptovaluta bij één van de partijen blijven. In de praktijk is het raadzaam om de waarde vast te leggen met een screenshot of export van het platform op het afgesproken moment.

Een bijzonder aandachtspunt vormt het verlies van de private key: zonder toegang is de cryptovaluta feitelijk waardeloos. Dit vraagt om een kritische beoordeling, omdat het verlies van toegang moeilijk te verifiëren is en gevoelig kan zijn voor misbruik. Als degene met de crypto wallet zich op dit standpunt stelt is het van belang dat deze stelling niet zonder meer wordt geaccepteerd, maar dat aanvullende onderbouwing en objectieve verificatie wordt verlangd, waarbij onder meer kan worden gekeken naar eerdere transacties of bewijs van het bestaan van de wallet.

Daarnaast speelt bij de waardering van cryptovaluta nog een ander aspect. Beleggen in cryptovaluta is zeer risicovol. Indien zonder medeweten van de andere echtgenoot (aanzienlijke) bedragen zijn geïnvesteerd in crypto en de waarde daarvan bij scheiding (grotendeels) is verdampt, kan sprake zijn van benadeling van de gemeenschap in de zin van artikel 1:164 BW.

Komt een dergelijke situatie aan de orde, dan is het van belang om cliënten te wijzen op de mogelijke juridische gevolgen. De echtgenoot die de investering heeft gedaan, kan door de rechter worden veroordeeld tot vergoeding van de schade aan de gemeenschap. In sommige gevallen kan dit aanleiding zijn om de mediation te beëindigen en (één van) de partijen door te verwijzen naar een advocaat, met name wanneer het om substantiële bedragen gaat. Uiteraard staat het partijen vrij om hierover onderling afspraken te maken en een procedure te voorkomen.

De feitelijke verdeling
Is eenmaal duidelijk tot welk vermogen de cryptovaluta behoren en hoe deze worden gewaardeerd, dan komt de vraag aan de orde hoe de verdeling in praktische zin vorm krijgt.

In theorie kunnen cryptovaluta worden gesplitst, bijvoorbeeld door deze over te boeken naar afzonderlijke wallets van partijen. In de praktijk is dit echter niet altijd eenvoudig uitvoerbaar. Zo bieden sommige handelsplatformen, zoals Bitvavo, geen mogelijkheid om tegoeden rechtstreeks te splitsen tussen twee personen.

Dit betekent dat een feitelijke verdeling vaak alleen mogelijk is door de cryptovaluta eerst over te boeken naar een externe wallet of te verkopen en de opbrengst te verdelen. Beide opties brengen praktische bezwaren en risico’s met zich mee, zoals transactiekosten, koersschommelingen en afhankelijkheid van de medewerking van partijen.

Om die reden wordt in de praktijk vaak gekozen voor toedeling van de cryptovaluta aan één van de partijen, waarbij de andere partij wordt gecompenseerd in geld of via andere vermogensbestanddelen. Juist vanwege de sterke koersschommelingen van cryptovaluta is het daarbij van belang dat partijen duidelijke afspraken maken over de waardering en het moment waarop deze wordt vastgesteld.

Belang voor de praktijk
Om cryptovaluta goed in beeld te krijgen, is het belangrijk om gestructureerd en volledig uit te vragen. Denk hierbij in ieder geval aan de volgende punten:

• Op welke platforms wordt gehandeld (bijvoorbeeld Bitvavo, Binance)?
• Hoe wordt toegang verkregen tot de cryptovaluta (bijvoorbeeld via een app, online account of hardware wallet zoals een usb-stick)?
• Welke cryptovaluta zijn aanwezig en om welke aantallen gaat het?
• Is er inzicht in de transactiegeschiedenis?
• Zijn de cryptovaluta opgenomen in de belastingaangifte (box 3)?
• Wie heeft toegang tot de wallet(s) en beschikt over de private key(s)?

Een volledige en zorgvuldige uitvraag helpt om het vermogen correct vast te stellen en verkleint de kans op onduidelijkheden of discussies achteraf. Crypto stond al opgenomen in onze ‘Checklist Bezittingen en schulden’, maar dit onderdeel hebben we verder uitgebreid. Juist vanwege de complexiteit en de (deels) beperkte verifieerbaarheid van crypto, is een gestructureerde en volledige uitvraag essentieel. 

Daarnaast hebben we een bepaling opgenomen in onze modelconvenanten om de afspraken over crypto vast te leggen. 

Daarmee ben je als professional beter uitgerust om ook dit type vermogen zorgvuldig mee te nemen in de afwikkeling van een scheiding.

[1] Zie bijvoorbeeld Rechtbank Den Haag 5 december 2025 – ECLI:NL:RBDHA:2025:25911
[2] Vanaf 1 januari 2026 worden cryptodienstverleners verplicht om klant- en transactiedata te delen met de Belastingdienst. Vanaf de belastingaangifte over 2026 (in 2027) wordt het dus lastiger om crypto buiten beeld te houden.
[3] Art. 3:194 lid 2 BW en art. 1:135 lid 3 BW
[4] Art. 1:95 BW